Kilka słów o historii i teraźniejszości

Pomysł utworzenia muzeum w Nakle pojawił się na fali działań związanych z obchodami tysiąclecia Państwa Polskiego i był konsekwencją przeprowadzonych w latach 1958-1960 wykopalisk archeologicznych, które objęły teren średniowiecznego grodziska mieszczącego się w obrębie obecnego Placu Zamkowego.

W lutym 1963 roku powołano Komitet Założycielski Muzeum Ziemi Krajeńskiej, którego członkami zostali:
- Zygmunt Przybyłowski – przewodniczący - nauczyciel Liceum Pedagogicznego w Nakle,
- Stanisław Kwiatkowski – zastępca – sekretarz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Nakle,
- Józef Barkowski – zastępca – dyrektor Zakładów Sprzętu Mechanicznego w Nakle,
- Zygmunt Kornaszewski – sekretarz – kierownik Powiatowego Domu Kultury w Nakle.

Rok później Komitet Założycielski został przekształcony w Krajeńskie Towarzystwo Kulturalne. Uroczyste otwarcie Muzeum Ziemi Krajeńskie miało miejsce w święto 20 rocznicy powstania Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej -  22 lipca 1964 roku. Siedzibą były pomieszczenia na pierwszym piętrze obecnego Urzędu Stanu Cywilnego przy ul. Gimnazjalnej 2. Większość eksponatów  pozyskano od społeczeństwa powiatu wyrzyskiego w formie darów. W 1967 r. muzeum przeniesiono do Powiatowego Domu Kultury, w którym urządzono dwie sale z zabytkami historycznymi i etnograficznymi, oraz jedną z eksponatami zdobytymi w trakcie badań archeologicznych prowadzonych na Placu Zamkowym w latach 1963-1965.

Członkowie Krajeńskiego Towarzystwa Kulturalnego podjęli starania o utworzenie skansenu pomiędzy Ośrodkiem Kultury a szpitalem. Planowano przenieść do niego nakielski wiatrak i chatę podcieniową z Dźwierszna Wielkiego, jednak odkrycie w Osieku nad Notecią cmentarzyska kultury pomorskiej wpłynęło na utworzenie skansenu w tej miejscowości.

3 maja 1990 r. Muzeum Ziemi Krajeńskiej otrzymało własny budynek, którym jest odrestaurowany XIX-wieczny spichlerz przy ul. Pocztowej 14. Na drugim piętrze swe miejsce znalazła ekspozycja stała prezentująca zabytki historyczne, etnograficzne i archeologiczne pozyskane od początku istnienia muzeum, na parterze i pierwszym piętrze swoje miejsce znajdują wystawy czasowe.
W 2000 r. nakielskie muzeum odwiedziła rekordowa liczba osób – ok. 11 tysięcy. Dla porównania Muzeum Okręgowe w czterystutysięcznej Bydgoszczy zwiedziło wówczas ok. 15 tysięcy. Rok 2000 obfitował w wyjątkowe wystawy: fotografie z National Geographic, Średniowieczne narzędzia tortur oraz Kostiumy i rekwizyty z „Ogniem i mieczem”.

W czerwcu 2005 r. miało miejsce otwarcie nowej wystawy stałej, której autorką i wykonawczynią jest artysta plastyk Edyta Jankowska-Kowalczyk. Prace nad ekspozycją trwały prawie trzy lata. Zbiory własne zostały wzbogacone o bogatą kolekcję eksponatów archeologicznych wypożyczonych z Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, oraz o pamiątki rodzinne pożyczone od osób prywatnych.

Nakielskie muzeum prezentuje rocznie ok. 16-18 wystaw o różnorodnej tematyce. W okresie maja i czerwca swoje miejsce znajdują utalentowani plastycznie uczniowie nakielskich szkół: Gimnazjum nr 3 i Gimnazjum nr 4. Muzeum współpracuje także z lokalnymi twórcami, animatorami kultury oraz kolekcjonerami, prezentuje także wystawy przygotowywane przez Instytut Pamięci Narodowej oraz inne placówki muzealne.

Oferta edukacyjna obejmuje około 8 lekcji muzealnych na tematy etnograficzne (np. o krajeńskich obyczajach ślubnych), jak i historyczne (np. o życiu w średniowieczu). Od dwóch lat, w grudniu, pracownicy muzeum prowadzą zbiórkę żywności dla Caritas działającego przy parafii p.w. św. Stanisława w Nakle. Biletami wstępu na lekcje o tradycjach bożonarodzeniowych są dary przynoszone przez uczniów nakielskich szkół.

Muzeum Ziemi Krajeńskiej prowadzi szeroką działalność kulturalną, organizując m.in. przeglądy folklorystyczne oraz konkursy plastyczne i wiedzy historycznej.

Opracował     
Tomasz Pasieka 
Adiunkt muzealny